خاورمیانه بزرگ……………………………………………………………………………………………………. 48
سیر تحولات سه سال اخیر سوریه……………………………………………………………………………. 49
بخش دوم : نیروهای فرامرزی بحران سوریه………………………………………………………………… 57
مبحث اول : مخالفان نظام سوریه……………………………………………………………………………. 57
1-عربستان……………………………………………………………………………………………………. 57
2-امریکا……………………………………………………………………………………………………. 60
3-اسرائیل……………………………………………………………………………………………………. 63
4-ترکیه……………………………………………………………………………………………………. 65

5-قطر………………………………………………………………………………………………………………. 68
مبحث دوم : موافقان نظام سوریه……………………………………………………………………………. 73
1-ایران …………………………………………………………………………………………………………. 74
2-روسیه …………………………………………………………………………………………………………….76
3-چین …………………………………………………………………………………………………………….. 78
جمع بندی……………………………………………………………………………………………………..80
فصل چهارم : روند تحولات فعالیت شبکه خبری الجزیره در سوریه …………………………………….. 82
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………. 82
بخش اول : اقدامات غیر خبری ( اقدامات میدانی و عملیات مالی )……………………………. 86
بخش دوم : اقدامات خبری ایجابی (بکارگیری تاکتیک های خبری)……………………………. 87
1-توضیح ندادن درباره علل شدت یافتن اقدامات……………………………………………………. 88
2-نسبت وحشی گری دادن برای تقویت واکنش عمومی………………………………………… 89
3-تخدیر : هدف قرار دادن روحیه تا عقب نشینی آنها……………………………………….. 89
4-مبالغه و دستکاری آمار ها……………………………………………………………………………. 89
5-منبع نقابدار……………………………………………………………………………………………………. 90
6-توجه به کودکان و نوجوانان……………………………………………………………………………. 90
7-برچسب زنی ………………………………………………………………………………………… 90
8-دره فرار……………………………………………………………………………………………………. 91
9-تاکتیک تنهایی……………………………………………………………………………………….. 91
10-رسیدن به قطار……………………………………………………………………………………….. 92
11-ترور شخصیت………………………………………………………………………………………… 92
12-تاکتیک جابه جایی ارزش ها……………………………………………………………………………. 93
13-ارعاب……………………………………………………………………………………………………. 93
14-قرینه سازی ……………………………………………………………………………………….. 94
15-ایجاد ترحم ………………………………………………………………………………………… 94
16-فریب……………………………………………………………………………………………………. 95
جمع بندی……………………………………………………………………………………………………. 95
فصل پنجم : قوت ها و ضعف های شبکه خبری الجزیره در سوریه …………………………………………. 97
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….. 97
بخش اول : موفقیت ها……………………………………………………………………………………….. 97
1-توان مالی بسیار بالا………………………………………………………………………………………… 98
2-جذب گسترده افراد نخبه تاثیر گذار در روند خبری ………………………………………… 98
3-گستردگی کار خبری و ساعات بالای پخش خبری زنده………………………………………… 98
4-همسویی با جریان غالب خبری و همپوشانی اهداف با آنها ……………………………. 98
5-محور قرار گرفتن زبان عربی…………………………………………………………………………… 99
6-ضریب نفوذ بالای وسایل ارتباط جمعی………………………………………………………………. 99
7-داعیه بی طرفی خبری……………………………………………………………………………………… 100
8-حضور پررنگ در مقاطع حساس خبری……………………………………………………………… 100
9-کیفیت بالای تهیه خبر و بکارگیری زیاد جذابیت های بصری……………………………………. 101
10-ورود به حوزه های ممنوعه………………………………………………………………………… 101

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

بخش دوم : ناکامی ها…………………………………………………………………………………….. 101
1-استعفای کارکنان معترض…………………………………………………………………………. 102
2-ظهور شبکه المیادین…………………………………………………………………………………….. 103
3-عملکرد رسانه ای جریان مقاومت……………………………………………………………… 103
4-دسترسی گسترده و سنجش آزاد و به اخبار و اطلاعات……………………………………… 104
5-عکس العمل نیروهای طرفدار نظام سوریه…………………………………………………. 104
6-نفوذ بی حد و حصر سیاست در عرصه رسانه………………………………………………….. 105
7-فرسایش در عرصه تحولات میدانی…………………………………………………………….. 105
8-ظرفیت های درونی نظام سوریه …………………………………………………………….. 106
9-ضعف سناریو سازی…………………………………………………………………………………….. 107
10-افراطی گری ……………………………………………………………………………………… 108
11-بدبینی به الجزیره……………………………………………………………………………………… 109
12-مسئله بحرین……………………………………………………………………………………… 111
جمع بندی………………………………………………………………………………………………….. 112
نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………….. 114
فهرست منابع………………………………………………………………………………………………….. 117
منابع فارسی………………………………………………………………………………………………….. 118
منابع انگلیسی………………………………………………………………………………………………….. 126

فصل اول : کلیات تحقیق
طرح مسئله :
جمهوری عربی سوریه کشوری با 24 میلیون جمعیت در قالب 14 استان در آسیای غربی که با ترکیه اردن اسرائیل و عراق و لبنان هم مرز بوده و به دریای مدیترانه نیز راه دارد. 90 درصد جمعیت عرب ، 8 درصد کرد و بقیه از سایر اقوام هستند همچنین 75 درصد سنی و 15 درصد نیز شیعه هستند. این کشور که از نظام ریاستی جمهوری برخوردار می‌باشد از اعضای بنیان‌گذار اتحادیه عرب و سازمان همکاری اسلامی و همچنین عضو آژانس انرژی اتمی و بانک جهانی و … می‌باشد و به لحاظ حمایت از فلسطینیان و مقابله با اسرائیل در محور مقاومت تعریف می‌شود. ماده 42 قانون اساسی آن بر حفظ تمامیت و یکپارچگی و ماده 35 بر آزادی مذهبی برای همه سوری‌ها تاکیید نموده است.
سوریه دارای دومین ارتش عربی بعد از مصر است که رئیس‌جمهور فرمانده کل آن به حساب می‌آید و عزل و نصب‌های مربوطه را مدیریت می‌کند.
سوریه از دیرباز دارای خصوصیاتی بوده است که آن را کاملا متمایز از همسایگانش می‌نمود. در منطقه استراتژیک خاورمیانه سوریه کشوری است که در مقابله با اسرائیل در نبرد کیپور همراه با مصر به موقعیتی رسید که اگر حمایت مستقیم امریکا از اسرائیل نبود صحنه سیاسی کاملا به نفع اعراب دگرگون می‌شد ضمن اینکه سوریه هیچ‌گاه به صلح با اسرائیل تن در نداد و با حمایت از حزب‌الله لبنان صف خود را از سایر کشورهای عرب منطقه جدا ساخت. حمایت‌های این کشور از ایران در دوره جنگ هشت ساله در مقابل عراق آن هم زمانی که بر حسب عربیت تمامی منطقه از عراق حمایت می‌کرد از دیگر نکات حائز اهمیت سوریه است .
با شروع دومینوی سقوط سران حکومت‌های پادشاهی منطقه که ناشی از خیزش مردمی این کشورها بود، اهمیت زیاد منطقه خاورمیانه با توجه به مختصات آن سبب موضع‌گیری، اعمال نفوذ و نقش‌آفرینی کشورهای منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای شد که هر یک به فراخور منافع خود در این عرصه وارد می‌شدند . وجه مشترک تمامی این حکومت‌های هدف، ساختار حکومتی بسیار قدیمی آن‌ها بود که به تبع آن شاهد اقتدارگرایی و تک سالاری و همچنین تسلط کامل اقلیت بر اکثریت مردمی بودیم که هر روزه بیش از پیش از وضع موجود ناراضی می‌شدند. سوریه نیز با سایه سنگین سیستم تک حزبی بعث که ندای مخالف را نمی‌پذیرفت از این قاعده مستثنی نبود امری که بیانگر اقتدار علویان در تمامی عرصه‌های حساس بود. لکن ابعاد دیگر مسئله سوریه مانند فعال بودن آن در جبهه مقاومت در برابر اسرائیل، نوع حکومت آن بهترین مستمسک را برای برانداختن نظام فعلی سوریه ایجاد نموده است. این شاخص از آنجا به دست می‌آید که در موارد مشابه مثل یمن و بحرین و … اجماع اعراب در مقابل آن‌ها قرار ندارد و قدرت‌های فرا منطقه‌ای نیز بر همین منوال عمل می‌کنند و این حالت مختص به سوریه است که از نمونه‌های آشکار آن فعالیت عربستان و قطر علیه این کشور همزمان با حمایت مستقیم همه‌جانبه از شورشیان مسلح از کمک تسلیحاتی و رسانه‌ای تا زمینه سازی اعزام مزدوران خارجی و پرداخت بهای فعالیت جنگی آنان از این دست می‌باشد که در حقیقت همراهی عملی و علنی با کشورهای غربی می‌باشد. این وضعیت نشان‌دهنده آن است که مسئله سوریه بیش از اینکه یک معضل داخلی باشد یک معضل خارجی است. اینجاست که نقش ارتباطات ، تبلیغات و رسانه‌ها بسیار تعیین‌کننده می‌شود تا بتواند به عنوان پیاده‌نظام درون مرزهای این کشور عمل کند و ضمن زمینه سازی برای پیگیری اهداف سیاست خارجی کشورهای دخیل، بتواند به عنوان ابزار توجیه‌کننده اذهان عمومی در قبال چرایی اقدامات و تحولات مورد قبول یا رد کشورهای متبوع این رسانه‌ها عمل نمایند.
در بین ابزارهایی که معمولا در این برهه از زمان بکار گرفته می‌شود ابزار رسانه با همه اشکال و تنوع آن بر محور دیپلماسی عمومی و هدف قرار دادن عامه مردم کشور مخاطب و نه سردمداران می‌باشد. فضا چنان ملتهب شده است که میل به تغییرات اساسی بسیار بالاگرفته و مذاکره و رایزنی‌های معمول جوابگوی کامل آن نیست. ناگفته پیداست اثرگذاری بر عامه مردم با هر آداب ، طرز تفکر ، مذهب و … و جذب آن‌ها به منظور یارگیری برای مواقع حساس چیزی نیست که در یک مقطع و یکجا رخ دهد رشد کمی و کیفی رسانه‌ها و به‌کارگیری گسترده روش‌های علمی در مواجه با انواع مخاطب‌ها مسئله‌ای که از فرایند گسترده علمی و فرهنگی برای اثرگذاری حکایت دارد.
سوریه نیز چندی است که بحث تغییرات جدی و اصلاح ساختارهای اساسی را پذیرفته و در تعقیب ارائه و اجرای آن‌هاست گرچه با مسائل و مشکلاتی روبروست و تاکنون تامین کننده خواست مخالفان نبوده است. در این حین شبکه‌های خبری مخصوصا شبکه‌های الجزیره ، العربیه ، CNN و… به دقت مسائل جاری سوریه را تحت نظر گرفته و دائم ارائه تحلیل می‌نمایند. از سوی دیگر نیز رسانه‌های دیگری وجود دارند که نظریاتی ارائه می‌نمایند که کاملا برعکس شبکه‌های فوق‌الذکر می‌باشد مانند المنار و العالم و … . هرگونه رفتار این شبکه‌ها به فراخور سطح نفوذی که دارند اثرات متفاوتی بر جامعه سوریه دارد و می‌توان گفت همان صحنه مقابله در داخل کشور این بار در فضای رسانه بازسازی‌شده است به طوری که شاهد عمل و عکس العملهای پی در پی می‌باشیم که بسیار سوال برانگیز می‌باشد و باهر دقت نظر و ارائه خبر از سوی هر یک از این شبکه‌ها می‌توان اثر این خبر پردازی را در عرصه سوریه مشاهده نمود. مطلب قابل‌توجه آن است که چگونه می‌توان ایفاء نقش این رسانه‌ها و بازتاب عملکرد آنان را در صحنه بحران سوریه به درستی تبیین نمود و چرایی آن را روشن نمود؟!
سوال اصلی :
از میان رسانه‌های عمل‌کننده در مقابل نظام سوریه شبکه خبری الجزیره به مالکیت امیر قطر فعالیت بسیار پیچیده و سنگینی را در این حوزه ایفاء می‌نماید و ضمن برخورداری از مزیت‌های مادی و غیرمادی زیاد، در عرصه اجراء نیز شاهد طیف گسترده‌ای از اقدامات این شبکه در این زمینه می‌باشیم امری که نهایتا ما را به این سوال اصلی و مهم راهنمایی می‌کند که :

[0]رسانه‌های خارجی مانند شبکه الجزیره چه نقشی در تحولات سه سال اخیر سوریه داشته‌اند؟

سوال فرعی :
در ادامه بررسی‌های عملکرد این شبکه خبری در قبال بحران سوریه نیز با سوالات فرعی دیگری هم روبرو می‌شویم :
دیپلماسی رسانه‌ای در قبال تحولات یک کشور چه جایگاهی داشته و چگونه عمل می‌نمایند و چه بسترهایی باعث تاثیر پذیری جامعه از رسانه‌ها می‌گردد ؟
زمینه‌های بحران و مواجهه دولت سوریه با آن‌ها ، چگونه سبب شکل‌گیری صف بندی موجود در تحولات اخیر سوریه گردید ؟
شبکه الجزیره از چه حمایت‌هایی برخوردار است ؟ نقش این حمایت‌ها بر روند فعالیت آن خاصه در مورد بحران سوریه ، چگونه است؟
این شبکه از چه مکانیزم هایی برای تاثیر گذاری بیشتر بر تحولات جاری سوریه بهره می‌جوید و در مقابل به چه موانعی روبروست؟

پیشینه تحقیق (بررسی متون موجود) :
ما در این قسمت در پی آنیم ، تا مقالات و نوشتاری که پیش‌تر در رابطه با موضوع ارائه شده است را به بحث گذاشته و تقارن آن‌ها را با موضوع تحقیق بسنجیم و از نکات مثبت آن‌ها نیز با رعایت امانت بهره‌برداری نمائیم، لذا سعی شده است تا نزدیک‌ترین عناوین به موضوع ارائه گردد. گفتنی است که با توجه به بدیع بودن موضوع یافتن عناوینی که حداکثر تطبیق را داشته باشند بسیار مشکل می‌نمود . جمعا در این مبحث با سه دسته مطلب روبرو هستیم :

الف ) دسته‌ای از مطالب بر این تفکر صحه می‌گذارد که شبکه‌هایی نظیر العربیه و الجزیره با هر بار خبرپراکنی سبب برپایی موج تازه‌ای از شورش در سوریه می‌شوند در این مطالب ضمن بررسی روند شکل‌گیری این شبکه‌های خبری ، مطالب از محتوای بالای برخوردار است و به سیر اثرگذاری این شبکه خبری بر تحولات جاری خاصه کشور سوریه می‌پردازند (قنبرلو، 1390; لندمن، 2011)

ب)دسته دوم مطالب بر این باورند که گرچه رسانه‌های عربی در جهت براندازی حکومت سوریه عمل می‌نمایند اما در مقابل خود رسانه‌های خارجی طرفدار سوریه نظیر المنار و العالم را می‌بینند که جوابگوی فضاسازی‌های آنان می‌باشند و نهایتا هم سوریه به مدار ثبات بر خواهد گشت و مولفه های آن متفاوت از کشورهایی مانند لیبی و تونس و مصر است و در این تضاد رسانه‌ای، اقدامات رسانه‌های برانداز ثمری نخواهد داشت (چدیاک ، 2011 ؛ میسان ،2011)

ج) دسته آخر گروهی از مطالب هستند که محتوای آنان عملا از موضوع ادعای فاصله بسیار دارد و علیرغم آنچه تیتر کرده‌اند یا وارد بحث اصلی نشده‌اند و یا به بعد رسانه‌ای موضوع نپرداخته‌اند و صرفا به برخی تعریف‌ها و تاریخچه اکتفاء نموده‌اند (کاردان، 1390؛ امیر انتخابی ، 1390)

ما قصد داریم در موضوع خود از صدر تا ذیل عواملی را که در دو عنصر شبکه‌های خبری خاصه الجزیره و عنصر سوریه و شرایط خاص خودش وجود دارد را به بحث گذاشته و زمینه‌های تاثیر ، نحوه پوشش خبری ، نتایج این نوع ارائه خبر و … را بررسی کنیم.

فرضیه اصلی :
با شروع ناآرامی‌های اخیر در سوریه، عملکرد شبکه‌های خبری از جمله شبکه خبری الجزیره در رشد این بحران، علیرغم ناکامی‌هایی که داشته، از مهم‌ترین عوامل تشدید بحران و دخالت‌های خارجی در این کشور می‌باشد.

افزایش فعالیت رسانه‌های خارجی رابطه مثبت افزایش شورش‌های کشور سوریه

در این پژوهش سعی داریم تاثیر یک متغیر مستقل را بر یک متغیر وابسته بر مبنای یک رابطه علی بررسی نمائیم :
متغیر مستقل متغیر وابستهتشدید فعالیت رسانه‌های خارجی (الجزیره) افزایش تحولات بحرانی اخیر سوریه
در این راستا فعالیت شبکه خبری الجزیره که کشور متبوع آن در صف اول مخالفان خارجی دولت سوریه است با استفاده از تاکتیک‌های گوناگون خبری سبب رشد و شیوع شورش‌های اخیر سوریه شده است.

علل انتخاب موضوع :
سوریه کشوری است که از دیرباز روابط استراتژیک با ایران داشته و اهمیت آن با در نظر گرفتن عرب بودن این کشور و حمایت‌های آن از ایران در دوره‌های مختلف بسیار حائز اهمیت می‌باشد. این کشور که حلقه میانی ارتباط ایران با حزب ا… می‌باشد ، به لحاظ ضعف ساختاری و نحوه پراکندگی قدرت هدف مهمی برای کشورهای رقیب به حساب می‌آید تا از رهگذر تحولات و خیزش‌های منطقه‌ای ، سوریه نیز دچار تحول برنامه‌ریزی‌شده آن‌ها گردد و ضمن قطع ارتباط ایران و حزب ا… جناح مقاومت در منطقه با انسداد و محاصره و نهایتا با اضمحلال روبرو گردد. بنابراین مسئله سوریه با توجه به روند تحولات آن ، ضمن برانگیختن کنجکاوی شخص به دلیل ارتباط غیرمستقیم با موضوع و همچنین انباشتگی تدریجی آن و پیچیدگی هر روزه آن و همواره در صدر قرار گرفتن تحولات آن، سبب انتخاب و تمرکز بر موضوع آن گردید.

محدوده زمانی :
از نظر محدوده زمانی مورد بررسی در این تحقیق می‌توان به تاریخ‌ها ذیل اشاره نمود و مبدا تحولات را یکی از این تاریخ‌ها در نظر گرفت :
سال 2001 که دونالد رامسفلد وزیر دفاع وقت آمریکا بعد از حملات 11 سپتامبر ، سخن از برنامه 5 ساله برای تغییر در برخی کشورها از جمله سوریه به میان آورد و بعدها نیز در اظهارات ویسلی کلارک نیز به آن تاکیید شد.
سال 2003 تصویب تحریم آمریکا علیه سوری در کنگره آمریکا و امضا رئیس‌جمهور در پای قانون مسئولیت‌پذیری سوریه تحریم‌های اقتصادی علیه سوریه تشدید شد و اشخاص و مقامات سوری مرتبط با تروریسم و اشاعه تسلیحات و ناامنی هدف این قانون بودند.
سال 2005 مصاحبه الخدام در مورد نقش سوریه در ترور حریری و تقاضا برای سرنگونی حکومت سوریه ، فشارهای بین‌المللی برای روشن شدن مسئله ترور زیاد شد که همزمان با قطعنامه شورای امنیت و اتهام زنی امریکا به سوریه در زمینه تروریسم بود که نهایتا منجر به تضعیف سوریه و خروج آن از لبنان گردید.
سال 2008 و افشاء طرح مشترک بندر بن سلطان و فیلتمن معاون وزیر امور خارجه آمریکا برای ساقط کردن حکومت اسد با هزینه دو میلیارد دلاری در 5 حوزه جوانان تحصیل‌کرده و بیکار ، اوباش ، فرقه‌گرایان ، اصحاب رسانه و سرمایه‌داران طراحی شده بود.
ژانویه 2011 موج جدید اعتراضات در سوریه – شروع این بحران از آنجا بود که چند کودک در شهر درعا تحت فضای به وجود آمده ناشی از تحولات منطقه اقدام به شعار دادن و دیوارنویسی نمودند و زمانی که توسط نیروهای امنیتی فرماندار درعا دستگیر شدند، دستور داده شد که ناخن دست و پای آنان کشیده و به زندان بیفتند و التماس مادران آن‌ها بی‌جواب ماند. بزرگان شهر درعا نیز که اقدام به وساطت نمود با بی‌حرمتی وی روبرو شد و با توجه به جایگاه عاطف نجیب و نیز سابقه‌ای که حکومت در سال‌های 1982 تا 84 در این شهر به لحاظ سرکوب شدید جنبش اخوان المسلمین داشت ، تظاهرات مردم و حمله به نیروهای امنیتی ناشی از طراحی روحانی وهابی مسجد عمری که از سال 2000 از عربستان به سوریه آمده بود صورت گرفت و تعدادی از نظامیان کشته‌شده و آتش اعتراضات شعله گرفت. با القای این نکته که حکومت در دست علویان است، این شورش در ابتدای راه خود اقدام به حمله و ایذاء سنگین علویان و شیعیان نمود و دامنه آن به سایر شهرها کشیده شد و اقدامات متقابل دولت را نیز در پی داشت.
از آنجا که بنا داریم رفتار رسانه‌های خارجی را بر تحولات اخیر سوریه مورد ارزیابی قرار دهیم جهت تعمیق مطلب تاریخ پنجم به عنوان مبداء تحولات در نظر گرفته می‌شود هرچند که این تحولات دارای ریشه‌های قدیمی تری می‌باشد و نه آنکه یک‌باره به وجود آمده باشد.

محدوده مکانی :
شاید بتوان محدوده مکانی این تحقیق را کشور سوریه و برخی شهرهای درگیر موضوع معرفی نمود لکن باید توجه نمود اساسا این رسانه‌ها هستند که تمامی مرزهای جغرافیایی را درمی‌نوردند و آن را به چالش می‌کشند و دیگر اینکه این رسانه‌ها به دنبال اجرای سناریویی خاص حرکت می‌کنند که این سناریو ها می‌تواند از فضایی خارج از مرزهای هدف صادر شده باشد بنابراین تعیین محدوده مکانی برای این موضوع تقریبا امری غیرممکن می‌باشد.

چهارچوب نظری تحقیق :
از آنجا که بحث پیرامون این موضوع، دو لایه رخدادهای بین‌المللی و اقدامات رسانه‌ای را در خود جای داده است بر آن شدیم تا از دو چهارچوب نظری هم جهت برای تبیین دقیق تر این دو حوزه بهره بگیریم .
واضح است که بحران سوریه از مختصات خاصی برخوردار است که بررسی آن در فضای داخلی این کشور و عدم توجه به نیروهای تاثیر گذار خارجی نمی‌تواند راهگشای رسیدن به نتیجه‌ای کامل باشد. درعین‌حال با توجه به مقصود اصلی این تحقیق و مطالب و معیارهایی که در بالا اشاره گردید بررسی و تحلیل اثرگذاری رسانه‌ای همچون شبکه خبری الجزیره ، قسمت بسیار مهم این تحقیق می‌باشد. چهارچوب نظریه روزنا با در نظر گرفتن سطوح مخالف تحلیل ، هرچند جوابگوی روابط بازیگران و تعاملات اثرگذار آن‌ها بر این بحران می‌باشد لیکن در مقام تحلیل فعالیت شبکه خبری الجزیره ناکافی می‌باشد و چندان به طور عمیق و راهگشا وارد بحث نشده و صرفا به تاثیرات و اهمیت رسانه‌ها می‌پردازد. از این حیث با توجه به هدف این پژوهش ضمن پوشش کامل عوامل و نیروهای تاثیر گذار بر این بحران ، هنگام تمرکز بر عملکرد رسانه‌ها دچار نقصان می‌باشد لذا بر همین اساس تحلیل عملکرد این شبکه را در قالب دیپلماسی رسانه‌ای -که خود به نحوی زیرمجموعه دیپلماسی عمومی می‌باشد- زیبنده‌تر یافتیم به این جهت که دیپلماسی رسانه‌ای و راهبردهای تبلیغی آن اساسا رسانه محور بوده و کارکرد آن با انواع و اقسامی که دارند به طور کامل پاسخگوی هدف این تحقیق می‌باشد اما درعین‌حال این چهارچوب نیز چندان به ریشه‌ها و چرایی مسائلی همچون بحران سوریه نمی‌پردازد و صرفا به عملکردهای رسانه‌ای و تبلیغی متوجه می‌باشد لذا ضمن اینکه استفاده از دو چهارچوب نظری مورد اشاره تضادی باهم نداشته ، بحث‌های روزنا در خصوص ارتقای مهارت و آثار انقلاب الکترونیک و … می‌تواند نقطه اتصال و محمل بسیار مناسبی برای ارتقاء چهارچوب نظری بحث ،از مدل پیوستگی به دیپلماسی رسانه‌ای باشد . با بررسی و شناخت عوامل و علل بحران سوریه در قالب چهارچوب نظری روزنا ، شناخت عمیق چرایی عملکرد شبکه خبری الجزیره را به مدل دیپلماسی عمومی و رسانه‌ای بسپاریم تا فرجام این تحقیق ، با همراهی این دو نظریه به ثمر برسد .
حال به شرح مختصری از آن‌ها پرداخته می‌شود :

الف ) مدل پیوستگی جیمز روزنا در تحلیل سیاست خارجی
سابقه مطالعه روابط بین‌الملل معادل سابقه خود دولت‌هاست اما مطالعه سیاست خارجی قدمت چندانی ندارد که آن هم عمدتا در سه رهیافت دسته‌بندی می‌شوند:
رهیافت کلان : اشاره به کل نظام بین‌الملل و تاثیر ساختار نظام بین‌الملل بر سیاست خارجی کشورها دارد و مهم‌ترین نویسندگان آن والتز می‌باشد.
رهیافت خرد : تاثیر ساختار داخلی کشورها بر رفتار خارجی آن‌ها مد نظر است که از مهم‌ترین نویسندگان آن‌ها اسنایدر و آلیسون می‌باشند.
رهیافت مختلط یا میان برد : استفاده از هر دو سطح تحلیل که جیمز روزنا از جمله نویسندگان آن است وی با نوشتن مقاله پیش نظریه سیاست خارجی آن را ارائه نمود.
به اعتقاد وی پنج سطح موثر در سیاست خارجی کشورها وجود دارد که نقش تعیین‌کننده‌ای در تصمیم سازی دارند و عبارت‌اند :
فرد: ارزش‌ها استعدادها و تجربیات پیشین فرد تعیین کننده است
نقش : رفتار خارجی متاثر از نقش تصمیم‌گیرندگان است بدون توجه به خصوصیات افراد
متغیرهای حکومتی : ساختار حکومتی سبب محدودیت یا افزایش گزینه‌های سیاست خارجی می‌باشد مثل قوای سه گانه
متغیر جامعه : جنبه‌های غیر حکومتی تاثیر گذار مانند جهت‌گیری‌های ارزشی عمده در جامعه وحدت ملی و میزان صنعتی شدن و …
متغیرهای محیطی : جنبه‌های غیرانسانی محیط خارجی که گزینه‌های سیاست خارجی را مشروط می‌کند مانند واقعیت‌های جغرافیایی ، چالش‌های ایدئولوژیک و … .
از نظر روزنا برقراری نظام جهانی فعلی حاصل 3 عامل اصلی می‌باشد که عبارت‌اند از :
توزیع قدرت : که از طریق دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی و سایر نهادها اجرا می‌شود.
مناسبات اقتدار : که از طریق آن‌ها حکومت‌ها و شرکت‌های چندملیتی با یکایک شهروندان مرتبط می‌شوند.
مهارت‌های تحلیلی : که به کمک آن‌ها شهروندان به رویدادها واکنش نشان می‌دهند و به تعامل با آن‌ها می‌پردازند.

سرچشمه‌های آشوب در سده‌های اخیر
مهم‌ترین مفهومی که تمایزدهنده نظریه روزنا از دیگران می‌باشد مفهومی به نام آشوب‌زدگی سیاست جهان می‌باشد که اساس نظریه خود را هم در کتابی به همین نام ارائه نموده است و در تعریف آن می‌گوید : هرگاه الگوهای بنیادین قوام‌بخش زندگی بین‌المللی درنوردیده شوند و تعداد و رابطه بین بازیگران به شکل ناپایداری افزایش یابد می‌توان سیاست جهان را آشوب‌زده خواند.
این پارامتر ها به تنهایی و یا همراه باهم سبب آشوب واقعی در 300 سال گذشته بوده‌اند که این استحاله آشوب زا ناشی از پنج گرایش اصلی سیستمی می‌باشد :
جابجایی از نظم صنعتی به پسا صنعتی با تاکیید بر انقلاب میکرو الکترونیک که سبب وابستگی متقابل بیشتر افراد و رویدادها شده است.
ظهور موضوعات جدید فراملی که حاصل فناوری‌های نو و تشدید متقابل وابستگی جهانی‌اند : مانند تروریسم ، مواد مخدر، آلودگی جو و… .
بحران مرکزیت و اقتدار مرکزی که ناشی از کاهش توانایی دولت‌ها در ارائه راه‌حل‌های رضایت‌بخش برای موضوعات عمده می‌باشد.
افزایش کارایی خرده نظام‌ها همزمان با تضعیف دولت‌ها .
تضعیف الگوهای رفتاری فرمان‌بردارانه نسبت به فرایند های گروهی مختلفی که اقدامات خرد آنان ، راه به نتایج کلان می‌برد.

انقلاب مهارت‌ها
روزنا پس از شمردن موانع پیش‌بینی پذیری آینده درصدد ارائه راه حل بر می‌آید که از جمله مهم‌ترین راهکارهای آن انقلاب مهارت‌هاست البته جای تعجب است که همان ایرادات روزنا بر وضعیت جهان این بار بر خودش نیز صدق می‌کند و عملا این راهکار گرهی از مشکل نمی‌گشاید.
در انقلاب مهارت‌ها یافتن ابزار مفهومی و یک سلسله منابع اطلاعاتی که به کمک آن‌ها ثابت شود که مردم امروز از لحاظ تحلیلی ماهر تر از پدران خود هستند مد نظر می‌باشد افراد امروزه بهتر می‌توانند بفهمند که چه جایگاهی در امور بین‌الملل دارند و چگونه هماهنگ رفتار نمایند تا به نتایج جمعی و بزرگ خود برسند دیگر شهروندان عمل ثابت سیاست نیستند و با تعاملی که باهم دارند نقش ادراکی آن‌ها قوی‌تر از گذشته می‌باشد و در سر هر میدانی انبوهی از مردم خواهان تغییر را می‌توانیم ببینیم هر جا موجبی برپا شده است عمدتا در جهت دست‌یابی به اشکال دموکراتیک تر حکومت و آزادی‌های سیاسی و کاهش کنترل دولت مرکزی بر اقتصاد بوده است که قطعا حاصل تلاش مردمانی است که درک بهتری از شرایط و حقوق خود دارند انقلاب مهارت‌ها ذاتا چیزی نیست جز اینکه مردم را به سوی دموکراتیک تر کردن هدایت می‌کند شواهد موید این وضع عبارت‌اند از : افزایش میزان آموزش و تحصیلات ، افزایش تعداد ساعات تماشای تلویزیون ، افزایش کاربرد رایانه و … .
ضمن اینکه در جاهایی که مردم با پیچیدگی‌های اجتماعی بیشتری روبرو می‌شوند همین آمر باعث می‌شود که تا از مفروضات و چهارچوب‌های ابتدایی خود دست بکشند و پذیرای برداشت‌های پیچیده‌تری باشند که پاسخگوی چالش‌های زندگی روزمره آنان باشد .

تضعیف دولت‌ها و ظهور شبکه‌ها
روزنا طی مقاله با عنوان حکمرانی در عصر همگرایی وارد بحث فوق‌الذکر می‌گردد و بیان می‌دارد که در دوره حاضر حفظ جایگاه دولت به عنوان بازیگر برتر هر روزه سخت تر می‌شود و درحالی‌که دولت‌ها هنوز قادر به اعمال قدرت در مرزهای خود نیستند بلکه توان مهار جریان‌های ناخواسته مانند جریان‌های پولی ، جنایی ، آلودگی و امثال آن را ندارند ، شاهد رشد بی‌سابقه جریان‌هایی هستیم که ناشی از جهانی‌سازی می‌باشند و هر روز شدت بیشتری می‌گیرند و باید درک کرد که حکمرانی یک فرآیند اجتماعی است که از دولت و مرزهای مربوطه سبقت می‌گیرد. اکنون به دلیل دسترسی آسان به اینترنت مردم از لحاظ الکترونیکی در وضعیت یکسانی وجود دارند و از این طریق می‌توانند درباره تنظیم برنامه‌ها ، حمایت‌ها و سایر مسائل به مباحثه بپردازند. در این فضا قادر به مشارکت در دستور کارهای جهانی هستند و با بر عهده گرفتن فعالیت جمعی هدایت مکانیسم افقی جایگزین را بعهده بگیرند.
این بدین معنی است که دولت در حال کوچک شدن است و بازیگران غیردولتی در شبکه‌های پراکنده هر روز آماده‌تر می‌شوند تا نقش‌های بیشتری را بر عهده گیرند بنابراین همگان برای دستیابی به منافع خود درصدد تسلط بر این شبکه‌ها هستند ظهور انواع شبکه‌ها نه تنها سبب محدودیت عمل دولت‌ها نیست بلکه سبب همگرایی بیشتر شده است و شبکه‌ها با تاثیر در فروپاشی اقتدار متمرکز سعی در شکل‌دهی اجتماعات جدید مبتنی بر اصول غیر سلسله مراتبی دارند.

تاثیر تلویزیون در سطح جهان
روزنا در فصل سیزدهم با عنوان مردمی توانمند تر در کتاب خود به نام آشوب در جهان سیاست به بررسی ابزار و ادوات تاثیر گذاری بر مردم پرداخته که از جمله آن‌ها اشاره به تاثیر گذاری شبکه‌های تلویزیونی می‌باشد و عنوان می‌دارد که فناوری الکترونیکی جهان منجر به بزرگ‌ترین بمباران مطالب شنیداری و دیداری است که بشر در طول تاریخ خود تجربه کرده است و باعث شده است جهان را آنا در معرض توجه هر شنونده‌ای قرار داده است .
انقلاب الکترونیک هم پوشش جهانی اخبار را تسهیل نموده است و هم با پایین آوردن هزینه‌ها توزیع گیرنده این شبکه‌ها را تسهیل نموده است و بقولی اکنون در بسیاری از خانه‌های تهیدستان تلویزیون نخستین چیزی است که تهیه آن پس از اجاق نفت‌سوز در الویت قرار دارد .
صفحه تلویزیون فرصت‌هایی را در اختیار افراد قرار می‌دهد تا به روی این صحنه روند و به اجرای نقش بپر دارند نه تنها اغلب با مردم عادی برای مشخص ساختن واکنش‌هایشان مصاحبه می‌شود بلکه در همه بخش‌های جهان از آنان خواسته می‌شود تا برای شرکت در گردهمایی یا اعتراض که زمان آن‌ها توسط پوشش خبری زنده به اطلاع آنان رسیده است به خیابان‌ها بریزند و یا اگر جایی تجمع کرده باشند رهبران آن‌ها با غنیمت شماری فرصت به کمک رسانه‌ها آن‌ها را روی صحنه ببرند.
تلویزیون تنها منبع عمده اطلاعات نیست بلکه می‌تواند محرکی برای اقدام هم باشد مقام‌های رسمی هم از این حقیقت آگاهند که رویدادهای تلویزیونی در پیش چشم بینندگانی بی‌شمار قرار دارد چنان که می‌تواند تجمع ناخواسته را به تجمع مشارکت جویانه تبدیل کند تلویزیون می‌تواند محرک وفاق و مشارکت و یا تسهیل‌کننده نارضایتی و مخالفت شود تصویر و تصور سازی جزء لاینفک آن است و می‌تواند نحوه اندیشیدن مردم را تغییر دهد برای مثال بعد کمیت می‌توان به نحوه عملکرد شبکه CNN پرداخت که شب اول جنگ خلیج‌فارس تعداد بینندگان این شبکه از حد معمول 569 هزار نفر به 11 میلیون و 400 هزار نفر رسید و ناگفته پیداست که از لحاظ کیفیت نیز نمایش زنده ، رنگ‌های زنده ، نمایش همزمان چند تصویر ، تکرار فوری صحنه‌ها ، درشت‌نمایی یا کوچک نمایی و سایر تکنیک های تلویزیونی می‌تواند تاثیر گذار باشد .
امروزه با گسترش نمایشگرهای رایانه‌ای محل کار ، دوربین‌های مداربسته ، کنفرانس های ویدئویی ، استفاده گسترده از دوربین و … سبب شده تا خود مردم نیز فعال ویدئویی باشند و مردم بجای تماشای منفعلانه تلویزیون ، خود اقدام به تهیه برنامه کنند البته در این بین رسانه تصویری هیچ‌گونه رهنمود اخلاقی به دست نمی‌دهد و تلویزیون می‌تواند سبب شکل‌دهی و جهت‌دهی به دیدگاه بینندگان شود نیرویی که می‌تواند سبب افسانه‌پردازی هم باشد.
استعدادی که ارتباطات الکترونیک می‌تواند در دگرگونی ایجاد کند بسیار بالاتر از همه آن تلاش‌های طولانی می‌باشد که جوامع بسته برای کنترل امواج به خرج می‌دهند حتی هزینه‌های سنگین پارازیت انداختن روی شبکه‌های ماهواره‌ای هم بدتر ممکن است سبب کنجکاوی گردد وقتی شما در صدد کسب منابعی غیر از منابع خودتان هستید این بدان معنی است که دیگر به رسانه‌های خودتان اعتمادی نداری و به آن‌ها حق نمی‌دهید ذهن شما را کنترل کنند .

  • 1


دیدگاهتان را بنویسید